در عبارت «گروه ادبيات گردهم‌آيي دارد، يا دارند» صحيح است؟

گروه - مي‌دانيد كه- اسم «جمع» يا اسم «مجموعه» است- پيش‌نهاد مي‌كنم به جاي «اسم جمع» از اين پس «اسم مجموعه» را به‌كار ببريم.-

براي «اسم جمع= اسم مجموعه»‌ي جان‌دار از قبيل قافله, كاروان, گله, دسته, رمه, مجلس, شورا, گروه، موج و... هميشه فعل را مفرد به‌كار مي‌بريم: كاروان آوارگان وارد كشور ما شد.

مجلس امروز تشكيل جلسه داد.

موج جديدي از مهاجران به سوي فلسطين سرازير شد.

گروه صلح سازمان ملل به افغانستان عزيمت كرد.

آنقــدر مرا سرد کرد ؛

 کــه حالا بــه جای دلبستن ،‌ یخ بسته ام!

آهای ...   ديگر  روی احساسم پا بگذاري

لیز می‌‌خوري .!

چند گانگی های دستوری !!

در درس دوم زبان فارسي 3، نقش‌نماي اضافه «ــِ» ، حرف پيوند «و» و «ي» اسنادي در «تويي» (= تو هستي) واژه‌هايي به حساب آمده‌اند كه معني مستقل ندارند و در ساختار جمله مفهوم پيدا مي‌كنند[1]. چون به صراحت، اين تك‌واژها واژه به حساب آمده‌اند پس بايد تك‌واژ آزاد باشند زيرا فقط تك‌واژهاي آزادند كه گاه كاربرد و معني مستقل دارند، به عبارتي ديگر واژه به حساب مي‌آيند[2]. اما با توجه به كتاب درسي نمي‌توان تعيين كرد كه جزء كدام يك از انواع تك‌واژ آزاداند.

در اين نوشته سعي شده تا نوع دقيق اين تك‌واژها،  ويژگي‌هاي آنان با توجه به منابع و مآخذ و تعدادشان در زبان فارسي ، تعيين شود.

يكي از مؤلفان كتاب درسي، اين تك‌واژها را نوعي خاص از تك‌واژهاي آزاد به حساب آورده و آن‌ها را «تك‌واژ آزاد استثنايي» ناميده‌است چون هيچ‌گاه به تنهايي به كار نمي‌روند و هميشه درپي واژه‌هاي ديگر مي‌آيند و عبارت‌اند از:

1-     ضميرهاي شخصي پيوسته: ـَـ م، ـَـ ت، ـَـ ش و …

2-     حرف پيوند هم‌پايه ساز «و» هرگاه به صورت / ــُـ / تلفظ شود كه معمولاً همين گونه است؛ مثلاً كتاب و دفتر / كتابُ دفتر/

3-     نقش‌نماي اضافه و صفت «ـِـ»[3]

جايي ديگر، اين تك‌واژها، نوعي خاص از تك‌واژ دستوري به حساب آمده‌اند كه داراي ويژگي‌هاي زير هستند:

1- هميشه به دنبال واژه‌هاي ديگر مي‌آيند اما جزء ساخت واژه به حساب نمي‌آيند. براي مثال «ي» را در سه مثال زير در نظر مي‌گيريم :

1) معلمي وارد كلاس شد.

2) معلمي شغل انبيا ست.

3) آيا تو هم معلمي؟

در مثال 1) معلمي: معلم + ي (تك‌واژ وابسته‌ي تصريفي، «ي» ناشناس)؛‌دوتك‌واژ، يك واژه‌ي ساده

در مثال 2) معلمي: معلم + ي (تك‌واژ وابسته‌ي اشتقاقي)؛ ‌دوتك‌واژ ، يك واژه‌ي مشتق

در مثال 3 معلمي: معلم + ي (تك‌واژ دستوري)؛ ‌دوتك‌واژ ، دو واژه‌

2- در جمله نقش دستوري دارند يا نقش دستوري خاصي را تعيين مي‌كنند[4].

3- از نظر آوايي هيچ‌يك از اين تك‌واژها استقلال ندارند زيرا همه‌ي آن‌ها با مصوت آغاز مي‌شوند و به همين دليل بايد هيشه در پس واژه‌اي ديگر بيايند[5].

در زبان فارسي تك‌واژهاي زير را مي‌توان جزء اين دسته به حساب آورد:

1-     «ـِـ» نقش‌نماي صفت و مضاف‌اليه

2-      صورت‌هاي تصريفي فعل «بودن» در زمان حال: ـَـ م (خوبم/ معلمم) ، ي (خوبي/ معلمي)، ست( خوبست/ معلمست[6])، يم ( خوبيم/ معلميم)، يد( خوبيد/ معلميد) ، ـَـ ند (خوبند/ معلمند[7])

3-     ضماير شخصي پيوسته: ـَـ م، ـَـ ت، ـَـ ش، ـِـ مان، ـِـ تان، ـِـ شان كه در جمله يكي از نقش‌هاي زير را برعهده مي‌گيرند.

الف- مضاف‌اليه: كتابم، خانه‌اش، آرزويشان [8]...

ب- متمم: بهش (= به او)، ازت (= از تو)، برايتان (= براي شما)

پ- مفعول: پاكش كردند (= او را پاك كردند)،ديدمش (= او را ديدم)

4-     «و» عطف  زماني كه به صورت /ــُـ/ تلفظ شود، مانند : كتاب و مقاله / = كتابُ مقاله/

5-     «ا» ندا: خدايا (= اي خدا)[9]

فروغ بخش شب انتظار، آمدني است 
رفيق، آمدني; غمگسار، آمدني است 
به خاكِ كوچه ي ديدار، آب مي پاشند 
بخوان ترانه، بزن تار، يار آمدني است
ببين چگونه قناري ز شوق مي لرزد
مترس از شب يلدا، بهار آمدني است 
صداي شيهه ي رخش ظهور مي آيد 
خبر دهيد به ياران، سوار آمدني است 
بس است هر چه پلنگان به ماه خيره شدند 
يگانه فاتح اين كوهسار آمدني است!!!

با بچه های مدرسه!

 توزیع سؤال های کنکور سراسری در سرفصل درس ادبیات   رشته تجربي-ریاضی

گاهي گمان نمي كني ولي مي شود،

 گاهي نمي شود، نمي شود كه نمي شود؛

گاهي هزار دوره دعا بي اجابت است،

گاهي نگفته قرعه به نام تو مي شود؛

گاهي گداي گداي گدايي و بخت با تو نيست،

گاهي تمام شهر گداي تو مي شود... 

 طبیعت جز چهره ی گل،باغ ودرخت... چهره های دیگری هم دارد!